Veiligheid bij recyclingfabrieken: de 11 grootste gevaren

Werknemers in de afval- en recyclingsector lopen een bovengemiddeld risico op letsel of overlijden tijdens het werk. Onderzoek van GAIA liet al in 2015 zien dat medewerkers van Amerikaanse recyclingfabrieken meer dan twee keer zo vaak letsel opliepen als de gemiddelde werknemer. Ook aan deze kant van de oceaan is het beeld zorgwekkend: in het Verenigd Koninkrijk lag het sterftecijfer in de afval- en recyclingsector per 100.000 werknemers in 2019/20 op 18 keer het gemiddelde van alle sectoren. In de hele Europese Unie steeg het aantal niet-dodelijke arbeidsongevallen in de afvalverwerkingsindustrie tussen 2010 en 2017 naar bijna het dubbele van het gemiddelde over alle sectoren.

Reden genoeg om de belangrijkste gevaren in recyclingfabrieken op een rij te zetten, inclusief wat elke fabriek eraan kan doen.

Wanneer recycling onder zwaardere regelgeving valt

Niet elke recyclingfabriek valt onder de Seveso III-richtlijn (2012/18/EU), maar veel installaties die grote hoeveelheden gevaarlijke stoffen opslaan of verwerken, zoals batterijrecycling, chemisch afval of bepaalde vormen van compostering met giftige nevenproducten, overschrijden de drempelwaarden wel. Voor die locaties komt er bovenop de reguliere arbeidsveiligheid een verplichting bij: een veiligheidsbeheersysteem (VBS) dat aantoonbaar maakt hoe risico's van zware ongevallen worden beheerst, niet alleen de dagelijkse arbeidsrisico's van medewerkers.

De 11 belangrijkste risico's voor recyclingwerkers

1. Blootstelling aan chemische stoffen. Werknemers in een materiaalterugwinningsfaciliteit worden regelmatig blootgesteld aan chemicaliën, vooral bij het handmatig scheiden van gemengd afval. Batterijrecycling brengt risico op blootstelling aan zuur, cadmium, kwik en lood met zich mee. Schrootrecycling kent vergelijkbare risico's, plus blootstelling aan metaalbewerkingsvloeistoffen.

2. Blootstelling aan biologische gevaren. Werken met medisch afval, dierlijke uitwerpselen of menselijk afval brengt infectierisico met zich mee. Vocht op locatie kan bijdragen aan de groei van deze biologische gevaren. Afval van laboratoria en scherpe voorwerpen zoals injectienaalden verhogen het risico op HIV en hepatitis.

3. Carpaal tunnelsyndroom. Ontstaat wanneer de medianuszenuw bij de pols wordt samengedrukt, met pijn, gevoelloosheid of zwakte tot gevolg. Regelmatig gebruik van trillende machines is een bekende oorzaak, waardoor recyclingmedewerkers en collega's in productie en mijnbouw hier vaker last van hebben.

4. Huid- en oogbeschadiging. Langdurig contact met motorolie en diesel verhoogt het risico op huidkanker. Bacteriën in de lucht veroorzaken huidirritatie en infecties. Blootstelling aan chemicaliën in gemengd stedelijk afval kan de ogen irriteren, net als stof dat vrijkomt bij het recyclen van hout, papier en karton.

5. Ergonomie en musculoskeletale aandoeningen. Onderzoek uit Ontario, Canada wijst op risico's bij fabrieken waar werknemers meer dan 50 centimeter moeten reiken om niet-recyclebare materialen van transportbanden te verwijderen. De Health and Safety Executive in het VK meldt dat een derde van alle gemelde verwondingen in afvalbeheer en recycling musculoskeletale aandoeningen betreft.

6. PBM en fysieke afstand. Wanneer collega's aan weerszijden van een transportband afval sorteren, is voldoende afstand houden lastig. Persoonlijke beschermingsmiddelen verminderen infectierisico, maar extra kleding in warme omgevingen kan weer leiden tot hittegerelateerde klachten.

7. Bewegende machineonderdelen. Onzorgvuldig gebruik van transportbanden, sorteermachines en verdichters kan leiden tot snijwonden, kneuzingen en zelfs amputaties.

8. Geraakt door een bewegend of vallend object. Niet goed vastgezette materiaalbalen, gereedschap dat van hoogte valt, bewegende machineonderdelen of onzorgvuldig gemanoeuvreerde heftrucks vormen allemaal een risico.

9. Bekneld door instortend of omvallend materiaal. Kranen en heftrucks kunnen kantelen bij onjuiste stapeling, waardoor werknemers eronder bekneld raken. Instortende materiaalstapels of slecht onderhouden muren vormen een vergelijkbaar risico.

10. Uitglijden, struikelen en vallen. Met veel materiaal op het terrein en vaak vochtige omstandigheden is de kans op struikelen en vallen groot. Hoge constructies zoals ladders, pylonen en kranen verhogen het risico op vallen van hoogte. In de VS was dit in 2019 de op één na meest voorkomende oorzaak van niet-dodelijke werkgerelateerde verwondingen.

11. Ademhalingsgevaren. In een onderzoek in British Columbia gaf 78% van de afval- en recyclingwerkers aan te lijden aan aandoeningen van de luchtwegen door hun werk. Stof op de werf, door de lucht verspreide ziekteverwekkers en verontreinigingen kunnen materie veroorzaken die schadelijk is bij inademing.

Praktische maatregelen om deze risico's te verkleinen

• Verklein de reikafstand bij sorteerstations, bijvoorbeeld met een gemarkeerde lijn die de veilige reikzone aangeeft, of geef werknemers een lange paal met klem om materiaal te sorteren zonder te overstrekken.
• Zorg voor goede ventilatie en gezichtsmaskers om blootstelling aan luchtverontreiniging te beperken.
• Introduceer Lock Out, Tag Out-procedures zodat machines correct worden uitgeschakeld en niet per ongeluk opnieuw kunnen starten tijdens onderhoud.
• Neem maatregelen tegen carpaal tunnelsyndroom: regelmatige pauzes, rekoefeningen voor werk met trillende apparatuur, juiste positionering en warme handen met vingerloze handschoenen.
• Investeer in doorlopende veiligheidstraining en toolboxgesprekken, zodat iedereen op de hoogte is van de laatste werkwijzen.
• Bouw een open meldingscultuur. Hoe lager de drempel om een gevaar te melden, hoe sneller het management ernaar kan handelen. Met een inspectie-app zoals Capptions kunnen medewerkers direct vanaf hun smartphone rapporteren, met alle details nog vers in het geheugen.
• Voer regelmatig inspecties uit om te controleren of veiligheidsmaatregelen ook daadwerkelijk doorkomen op de werkvloer.

Van losse maatregelen naar aantoonbaar beheerste risico's

Voor recyclingfabrieken die onder Seveso III vallen, is het niet genoeg om deze risico's te kennen. Het veiligheidsbeheersysteem moet laten zien hoe elk risico wordt geïdentificeerd, beheerst en opgevolgd, met inspecties, corrigerende maatregelen en incidentmeldingen die herleidbaar zijn bij een audit door DCMR of de Nederlandse Arbeidsinspectie. Met inspectiesoftware zoals Capptions worden deze processen gedigitaliseerd en centraal vastgelegd, zodat niets tussen de wal en het schip valt.

Meer weten over wat Seveso III specifiek betekent voor jouw veiligheidsbeheersysteem? Lees waarom generieke safety management software tekortschiet voor Seveso III-bedrijven.