De zeven VBS-elementen uitgelegd
Een veiligheidsbeheerssysteem is geen vrije vorm. Bijlage III van de Seveso-III-richtlijn schrijft zeven elementen voor. In de Nederlandse praktijk worden die aangeduid met i tot en met vii, en een inspectie is vrijwel altijd langs die nummering opgebouwd.
Element i: de organisatie en het personeel
Wie is waarvoor verantwoordelijk, op elk niveau. Welke opleiding en bekwaamheid is vereist, hoe wordt die vastgesteld en actueel gehouden, en hoe worden medewerkers en derden betrokken. Het bewijs zit in functieomschrijvingen, opleidingsregistraties en aantoonbare deelname, niet in een organogram.
Element ii: de identificatie en beoordeling van de gevaren van zware ongevallen
Een systematische aanpak om scenario's te vinden en te beoordelen, niet een eenmalige sessie. Het bewijs zit in de methodiek, de uitgevoerde analyses en de traceerbaarheid van scenario naar maatregel. Voor hogedrempelinrichtingen komt dit terug in het veiligheidsrapport.
Element iii: de controle op de exploitatie
De beheersing van de dagelijkse gang van zaken: procedures voor veilig bedrijven, onderhoud, inspectie van kritische apparatuur en tijdelijke situaties. Het bewijs zit in werkvergunningen, onderhoudsregistraties en de opvolging van bevindingen.
Element iv: de wijze waarop wordt gehandeld bij wijzigingen
Management of change. Elke wijziging aan installatie, proces, organisatie of procedure moet vooraf worden beoordeeld op veiligheidsgevolgen. Dit is het element dat het vaakst stilletjes faalt, omdat een wijziging technisch keurig wordt doorgevoerd terwijl de bijbehorende risicobeoordeling niet opnieuw wordt gedaan.
Element v: de planning voor noodsituaties
Het interne noodplan, de scenario's waarop het gebaseerd is, en het oefenen ervan. Het bewijs zit in oefenregistraties per persoon met de bijbehorende evaluatie. De vraag die gesteld wordt is niet of u oefent, maar wie er vorig kwartaal daadwerkelijk geoefend heeft.
Element vi: het toezicht op de prestaties
Doorlopende meting of de maatregelen werken: proactieve indicatoren, incidentmelding en onderzoek naar bijna-ongevallen. Het bewijs zit in registraties die aantoonbaar tot actie leiden, niet in een dashboard dat niemand opvolgt.
Element vii: controle en analyse
Audits en directiebeoordeling. Periodieke toetsing of het systeem als geheel doet wat het moet doen, met besluitvorming door de directie. Het bewijs zit in de besluitenlijst met eigenaar, termijn en status. Notulen bestaan meestal wel. De besluitenlijst met opvolging is wat ontbreekt.
Waarom struikelen bedrijven op deze elementen?
Zelden omdat een element ontbreekt. Vrijwel altijd omdat de elementen los van elkaar worden onderhouden. Een wijziging onder element iv leidt niet tot een herbeoordeling onder element ii, een bevinding onder element vi belandt niet in de directiebeoordeling onder element vii, en niemand merkt dat totdat een inspecteur de keten natrekt.
Seveso Control koppelt de elementen aan elkaar, zodat elk element een actuele status heeft en elke bevinding een eigenaar, een termijn en een bewijsstuk.
Veelgestelde vragen
- Hoeveel elementen heeft een veiligheidsbeheerssysteem?
- Zeven. Bijlage III van de Seveso-III-richtlijn schrijft ze voor en in de Nederlandse praktijk worden ze aangeduid met i tot en met vii: de organisatie en het personeel, de identificatie en beoordeling van de gevaren van zware ongevallen, de controle op de exploitatie, de wijze waarop wordt gehandeld bij wijzigingen, de planning voor noodsituaties, het toezicht op de prestaties, en controle en analyse.
- Wat houdt VBS-element iv over wijzigingen in?
- Management of change. Elke wijziging aan installatie, proces, organisatie of procedure moet vooraf worden beoordeeld op veiligheidsgevolgen. Dit element faalt het vaakst stilletjes, omdat een wijziging technisch keurig wordt doorgevoerd terwijl de bijbehorende risicobeoordeling niet opnieuw wordt gedaan.
- Welk bewijs verwacht een inspecteur bij VBS-element vii?
- Audits en directiebeoordeling, met een besluitenlijst waarin elk besluit een eigenaar, een termijn en een status heeft. Notulen bestaan meestal wel, de besluitenlijst met opvolging is wat doorgaans ontbreekt.
- Waarom struikelen bedrijven op de VBS-elementen?
- Zelden omdat een element ontbreekt, vrijwel altijd omdat de elementen los van elkaar worden onderhouden. Een wijziging onder element iv leidt dan niet tot een herbeoordeling onder element ii, en een bevinding onder element vi belandt niet in de directiebeoordeling onder element vii.